K vsebini

Zaimki

Zaimek je pregibna besedna vrsta, ki nadomesti drugo besedo (npr. samostalniško besedo, pridevniško besedo, prislov ali števnik), za izjemo glagola. Prevzema njihovo stavčnočlensko vlogo v povedi. Zaimku lahko določimo spol, število in sklon. Sklanjanje zaimkov je odvisno od tega, katero besedno vrsto nadomeščajo. Npr.[1].

Osebni zaimki

Osebni zaimki nadomeščajo samostalnike. Lahko jim določimo sklon. Na začetku ali na koncu povedi ne uporabljamo kratkih oblik osebnih zaimkov mi, cię, ci, go, mu. Zaimki niego, niemu, niej sledijo samo predlogu. Zaimkov ja, ty, my, wy (osebni zaimki 1. in 2 osebe ednine in množine) ne uporabljamo v vlogi osebka - pomen zaimka izraža končnica glagola (povedka v povedi), npr.: Czytałem gazetę. namesto Ja czytałem gazetę. Zaimke uporabljamo samo takrat, ko želimo poudariti, da določena oseba (oz. dolečene osebe) je izvršilec dejanja v povedi.

Sklanjanje osebnih zaimkov

Ednina
Imenovalnik = Zvalnikjatyononaono
Rodilnikmnieciebie / cięjego / niego / gojej / niejjego / niego / go
Dajalnikmnie / mitobie / cijemu / niemu / mujej / niejjemu / niemu / mu
Tožilnikmnieciebie / cięjego / niego / go / niąje / nie
Orodnikmnątobąnimniąnim
Mestnikmnietobienimniejnim
Množina
Imenovalnik = Zvalnikmywyonione
Rodilniknaswasich / nichich / nich
Dajalniknamwamim / nimim / nim
Tožilniknaswasichje / nie
Orodniknamiwaminiminimi
Mestniknaswasnichnich

Vprašalni zaimki

Vprašalni zaimki so besede, s katerimi sprašujemo po osebku ali njegovih lastnostih, npr.: kto?, co?, jaki?, który?

Sklanjanje zaimka kto

Imenovalnik = Zvalnikkto
Rodilnikkogo
Dajalnikkomu
Tožilnikkogo
Orodnikkim
Mestnikkim

Sklanjanje zaimka co

Imenovalnik = Zvalnikco
Rodilnikczego
Dajalnikczemu
Tožilnikco
Orodnikczym
Mestnikczym

Sklanjanje zaimka jaki

Ednina
Sklonmoški spolženski spolsrednji spol
Imenovalnik = Zvalnikjakijakajakie
Rodilnikjakiegojakiejjakiego
Dajalnikjakiemujakiejjakiemu
Tožilnikjakiegojakąjakie
Orodnikjakimjakąjakim
Mestnikjakimjakiejjakim
Množina
Sklonmoškoosebni spolnemoškoosebni spol
Imenovalnik = Zvalnikjacyjakie
Rodilnikjakich
Dajalnikjakim
Tožilnikjakichjakie
Orodnikjakimi
Mestnikjakich

Sklanjanje zaimka ktory

Ednina
Sklonmoški spolženski spolsrednji spol
Imenovalnik = Zvalnikktóryktóraktóre
Rodilnikktóregoktórejktórego
Dajalnikktóremuktórejktóremu
Tožilnikktóregoktórąktóre
Orodnikktórymktórąktórym
Mestnikktórymktórejktórym
Množina
Sklonmoškoosebni spolnemoškoosebni spol
Imenovalnik = Zvalnikktórzyktóre
Rodilnikktórych
Dajalnikktórym
Tožilnikktórychktóre
Orodnikktórymi
Mestnikktórych

Nedoločni zaimki

Nedoločni zaimki se pogosto končajo na -ś: coś, jakiś, jakaś, jakieś, czyjś, kiedyś, ktoś, któraś, gdzieś.

Večinoma izhajajo iz vprašalnih zaimkov: kto? → ktoś, co? → coś, jaki? → jakiś

Z nedoločnimi zaimki imenuje govorec kraj, osebe, čas, lastnosti, ki jih noče ali ne more natančno označiti.

Nikalni zaimki

Nikalni zaimki se uporabljajo za oblikovanje nikalnih povedi. V poljščini uporabljamo dvojno zanikanje. Npr.: Nigdzie nie byłem.

Nikalni zaimki večinoma izhajajo iz vprašalnih zaimkov: ktonikt, conic, gdzienigdzie

Svojilni zaimki

Svojilni zaimki nadomeščajo besedo, ki označujejo pripadnost predmeta neki osebi. Svojilni zaimki se, kot pridevniki, spreminjajo po slovničnem sklonu v skladu s samostalnikom, ki mu sledi.

Sklanjanje zaimkov mój, twój

Krajše oblike (npr. ma, me, mej, twe) imajo knjižno obliko in se redko uporabljajo.

Ednina
Sklonmoški spolženski spolsrednji spol
Imenovalnik = Zvalnikmój, twójmoja/ma, twoja/twamoje/me, twoje/twe
Rodilnikmojego/mego, twojego/twegomojej/mej, twojej/twejmojego/mego, twojego/twego
Dajalnikmojemu/memu, twojemu/twemumojej/mej, twojej/twejmojemu/memu, twojemu/twemu
Tožilnikmojego/mego, twojego/twegomoją/, twoją/twąmoje/me, twoje/twe
Orodnikmoim/mym, twoim/twymmoją/, twoją/twąmoim/mym, twoim/twym
Mestnikmoim/mym, twoim/twymmojej/mej, twojej/twejmoim/mym, twoim/twym
Množina
Sklonmoškoosebni spolnemoškoosebni spol
Imenovalnik = Zvalnikmoi, twoimoje/me, twoje/twe
Rodilnikmoich/mych, twoich/twych
Dajalnikmoim/mym, twoim/twym
Tožilnikmoich/mych, twoich/twychmoje/me, twoje/twe
Orodnikmoimi/mymi, twoimi/twymi
Mestnikmoich/mych, twoich/twych

Sklanjanje zaimkov nasz, wasz

Ednina
Sklonmoški spolženski spolsrednji spol
Imenovalnik = Zvalniknasz, wasznasza, waszanasze, wasze
Rodilniknaszego, waszegonaszej, waszejnaszego, waszego
Dajalniknaszemu, waszemunaszej, waszejnaszemu, waszemu
Tožilniknaszego, waszegonaszą, wasząnasze, wasze
Orodniknaszym, waszymnaszą, wasząnaszym, waszym
Mestniknaszym, waszymnaszej, waszejnaszym, waszym
Množina
Sklonmoškoosebni spolnemoškoosebni spol
Imenovalnik = Zvalniknasi, wasinasze, wasze
Rodilniknaszych, waszych
Dajalniknaszym, waszym
Tožilniknaszych, waszychnasze, wasze
Orodniknaszymi, waszymi
Mestniknaszych, waszych

Sklanjanje zaimkov jego, jej, ich

Ti zaimki se ne sklanjajo - imajo enako obliko za vse spole in sklone.

Ednina
moški spolženski spolsrednji spol
jego bratjej mamajego brat
jego siostrajej wnuczekjego siostra
jego rodzicejej rodzeństwojego rodzice
Množina (vsi spoli)
ich rodzice
ich siostra
ich dziadkowie

Kazalni zaimki

Kazalni zaimki se nanašajo na pojme ali njihove značilnosti, ki smo jih prej spoznali iz konteksta. Zaimki ten, ta, to se sklanjajo kot pridevniki. Uporabimo jih za izpostavljanje osebe ali predmeta v množici ljudi ali predmetov.

Sklanjanje zaimkov ten, ta, to

Ednina
Sklonmoški spolženski spolsrednji spol
Imenovalnik = Zvalniktentato
Rodilniktegotejtego
Dajalniktemutejtemu
Tožilniktegoto
Orodniktymtym
Mestniktymtejtym
Množina
Sklonmoškoosebni spolnemoškoosebni spol
Imenovalnik = Zvalnikcite
Rodilniktych
Dajalniktym
Tožilniktychte
Orodniktymi
Mestniktych

Povratni zaimek

Povratni zaimek se veže z glagolom. Uporabljamo ga takrat, ko sta osebek in predmet ista oseba oziroma stvar. Zaimek nima imenovalniške oblike się, iste oblike uporabljamo za moški, ženski spol. Daljšo obliko sebe uporabljamo, kadar zaimek v povedi posebej poudarimo.

Sklanjanje zaimka się (siebie)

Imenovalnik = Zvalnik-
Rodilniksię / siebie
Dajalniksobie
Tožilniksię / siebie
Orodniksobą
Mestniksobie

Naslavljanje z pan/pani/państwo

V poljščini (poznano in nepoznano) odraslo osebo, v uradnih (formalnih) situacijah, nagovarjamo z pan/pani/państwo. Tako najpogosteje nagovorimo nepoznane ljudi, ki jih prvič srečamo in katerim izkazujemo spoštovanje (npr. starejši ljudje...). Sorodnike, družinske člane, prijatelje, otroke nagovorimo z ty z uporabo glagolov v drugi osebi (npr. Jak się masz?) - zaimek ti v takih situacijah ni neposredno izražen (glej zgoraj).

pan (moški spol, ednina) Npr.: {2}

  • Czy pan jest Polakiem? Czy pan mówi po polsku? Czy pan mieszka w Krakowie?

pani (ženski spol, ednina) Npr.: {2}

  • Czy pani jest Polką? Czy pani mówi po polsku? Czy pani mieszka w Krakowie?

państwo (moški in ženski spol, množina) Npr.: {2}

  • Czy państwo pracują tutaj? Czy państwo Polakami? Czy państwo mówią po polsku?

S samostalniki pan/pani se veže glagol v tretji osebi ednine. Npr.: Jak się pan/pani nazywa? Czy pani jest Polką? Czy pan/pani mówi po polsku? Czy pan/pani mieszka w Krakowie?

S samostalnikoma gospe in gospodje se veže glagol v tretji osebi množine. Npr.: państwo

Oblike pan/pani/państwo se uporabljajo npr. v uradnih službenih situacijah: Witam pana/panią w naszym biurze. Tutaj jest pana/pani komputer.

Oblike pan/pani/państwo uporabimo tudi pri pozdravljanju in kot vljudnostne izraze.

  • Dzień dobry. – Dzień dobry panu/pani/państwu.
  • Jak się pan/pani ma?
  • To jest pan Jan Kowalski. – Miło mi pana poznać.
  • To jest pani Beata Kowalska. – Miło mi panią poznać.
  • To jest pan Jan, pan Tomasz i pani Dorota. – Miło mi państwa poznać.
  • Miło mi pana poznać, panie Marku.
  • Pani Krystyno, czy może mi pani pomóc?
Na vrh