więcej

Zaimki

Zaimek to odmienna część mowy, która zastępuje jakąkolwiek część mowy (np. rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik) z wyjątkiem czasownika. Pełni ich funkcje w zdaniu. Zaimki odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaj gramatyczny. Odmiana zaimków zależy od tego, jaką część mowy zastępują.

Zaimki osobowe

Zaimki osobowe zastępują rzeczowniki. Zaimki osobowe odmieniamy. Krótkich form zaimków osobowych mi, cię, ci, go, mu nie używamy ani na początku, ani na końcu zdania. Zaimki niego, niemu, niej występują tylko po przyimkach. Zaimków ja, ty, my, wy (zaimki osobowe 1. i 2. osoby liczby pojedynczej i mnogiej) nie używamy w funkcji podmiotu – znaczenie zaimka wyraża końcówka czasownika (orzeczenia zdania), np.: Czytałem gazetę. zamiast Ja czytałem gazetę. Zaimków w zdaniu używamy tylko w sytuacji, kiedy chcemy akcentować, że to właśnie ta osoba (te osoby) wykonuje czynność wyrażoną w zdaniu.

Odmiana zaimków osobowych

Liczba pojedyncza
Mianownik = Wołaczjatyononaono
Dopełniaczmnieciebie / cięjego / niego / gojej / niejjego / niego / go
Celownikmnie / mitobie / cijemu / niemu / mujej / niejjemu / niemu / mu
Biernikmnieciebie / cięjego / niego / go / niąje / nie
Narzędnikmnątobąnimniąnim
Miejscownikmnietobienimniejnim
Liczba mnoga
Mianownik = Wołaczmywyonione
Dopełniacznaswasich / nichich / nich
Celowniknamwamim / nimim / nim
Bierniknaswasichje / nie
Narzędniknamiwaminiminimi
Miejscowniknaswasnichnich

Zaimki pytające

Zaimki pytające wskazują na podmiot lub jego właściwości, o które pytamy, np.: kto?, co?, jaki?, który?

Odmiana zaimka kto

Mianownik = Wołaczkto
Dopełniaczkogo
Celownikkomu
Biernikkogo
Narzędnikkim
Miejscownikkim

Odmiana zaimka co

Mianownik = Wołaczco
Dopełniaczczego
Celownikczemu
Biernikco
Narzędnikczym
Miejscownikczym

Odmiana zaimka jaki

Liczba pojedyncza
Przypadekr. męskir. żeńskir. nijaki
Mianownik = Wołaczjakijakajakie
Dopełniaczjakiegojakiejjakiego
Celownikjakiemujakiejjakiemu
Biernikjakiegojakąjakie
Narzędnikjakimjakąjakim
Miejscownikjakimjakiejjakim
Liczba mnoga
Przypadekr. męskoosobowyr. niemęskoosobowy
Mianownik = Wołaczjacyjakie
Dopełniaczjakich
Celownikjakim
Biernikjakichjakie
Narzędnikjakimi
Miejscownikjakich

Odmiana zaimka ktory

Liczba pojedyncza
Przypadekr. męskir. żeńskir. nijaki
Mianownik = Wołaczktóryktóraktóre
Dopełniaczktóregoktórejktórego
Celownikktóremuktórejktóremu
Biernikktóregoktórąktóre
Narzędnikktórymktórąktórym
Miejscownikktórymktórejktórym
Liczba mnoga
Przypadekr. męskoosobowyr. niemęskoosobowy
Mianownik = Wołaczktórzyktóre
Dopełniaczktórych
Celownikktórym
Biernikktórychktóre
Narzędnikktórymi
Miejscownikktórych

Zaimki nieokreślone

Zaimki nieokreślone często zakończone są na -ś: coś, jakiś, jakaś, jakieś, czyjś, kiedyś, ktoś, któraś, gdzieś.

W większości pochodzą od zaimków pytających: kto? → ktoś, co? → coś, jaki? → jakiś

Użyciem zaimka nieokreślonego wyrażamy nie tylko obojętność co do dokładności miejsca, osoby, czasu, cechy, ale także podkreślamy, że może być to dowolne miejsce, osoba itp.

Zaimki przeczące

Zaimki przeczące są używane do budowania zdań zaprzeczonych. W języku polskim stosuje się podwójne zaprzeczenie. Np.: Nigdzie nie byłem.

Zaimki przeczące w większości pochodzą od zaimków pytających: ktonikt, conic, gdzienigdzie

Zaimki dzierżawcze

Zaimki dzierżawcze zastępują wyraz, który określa osobę posiadającą przedmiot lub stosunek do innej osoby. Odmieniamy je jako przymiotniki, tzn. zaimek zmienia się zgodnie z rodzajem gramatycznym rzeczownika, jaki następuje po nim.

Odmiana zaimków mój, twój

Krótsze formy (np. ma, me, mej, twe) mają charakter książkowy i są używane rzadko.

Liczba pojedyncza
Przypadekr. męskir. żeńskir. nijaki
Mianownik = Wołaczmój, twójmoja/ma, twoja/twamoje/me, twoje/twe
Dopełniaczmojego/mego, twojego/twegomojej/mej, twojej/twejmojego/mego, twojego/twego
Celownikmojemu/memu, twojemu/twemumojej/mej, twojej/twejmojemu/memu, twojemu/twemu
Biernikmojego/mego, twojego/twegomoją/, twoją/twąmoje/me, twoje/twe
Narzędnikmoim/mym, twoim/twymmoją/, twoją/twąmoim/mym, twoim/twym
Miejscownikmoim/mym, twoim/twymmojej/mej, twojej/twejmoim/mym, twoim/twym
Liczba mnoga
Przypadekr. męskoosobowyr. niemęskoosobowy
Mianownik = Wołaczmoi, twoimoje/me, twoje/twe
Dopełniaczmoich/mych, twoich/twych
Celownikmoim/mym, twoim/twym
Biernikmoich/mych, twoich/twychmoje/me, twoje/twe
Narzędnikmoimi/mymi, twoimi/twymi
Miejscownikmoich/mych, twoich/twych

Odmiana zaimków nasz, wasz

Liczba pojedyncza
Przypadekr. męskir. żeńskir. nijaki
Mianownik = Wołacznasz, wasznasza, waszanasze, wasze
Dopełniacznaszego, waszegonaszej, waszejnaszego, waszego
Celowniknaszemu, waszemunaszej, waszejnaszemu, waszemu
Bierniknaszego, waszegonaszą, wasząnasze, wasze
Narzędniknaszym, waszymnaszą, wasząnaszym, waszym
Miejscowniknaszym, waszymnaszej, waszejnaszym, waszym
Liczba mnoga
Przypadekr. męskoosobowyr. niemęskoosobowy
Mianownik = Wołacznasi, wasinasze, wasze
Dopełniacznaszych, waszych
Celowniknaszym, waszym
Bierniknaszych, waszychnasze, wasze
Narzędniknaszymi, waszymi
Miejscowniknaszych, waszych

Odmiana zaimków jego, jej, ich

Te zaimki nie odmieniają się – mają taką samą formę dla wszystkich rodzajów i przypadków.

Liczba pojedyncza
r. męskir. żeńskir. nijaki
jego bratjej mamajego brat
jego siostrajej wnuczekjego siostra
jego rodzicejej rodzeństwojego rodzice
Liczba mnoga (wszystkie rodzaje)
ich rodzice
ich siostra
ich dziadkowie

Zaimki wskazujące

Zaimki wskazujące odnoszą się do pojęć lub ich cech, które poznaliśmy wcześniej z kontekstu. Np. zaimki ten, ta, to odmieniamy jako przymiotniki. Używamy ich do wyróżnienia osoby lub przedmiotu z pewnego większego zbioru osób lub przedmiotów.

Odmiana zaimków ten, ta, to

Liczba pojedyncza
Przypadekr. męskir. żeńskir. nijaki
Mianownik = Wołacztentato
Dopełniacztegotejtego
Celowniktemutejtemu
Bierniktegoto
Narzędniktymtym
Miejscowniktymtejtym
Liczba mnoga
Przypadekr. męskoosobowyr. niemęskoosobowy
Mianownik = Wołaczcite
Dopełniacztych
Celowniktym
Bierniktychte
Narzędniktymi
Miejscowniktych

Zaimek zwrotny się (siebie)

Zaimka zwrotnego łączymy z czasownikami. Używamy go wtedy, kiedy podmiot wykonał czynność sam na sobie, tzn. jeżeli podmiot i przedmiot jest ten sam. Zaimek się nie ma formy mianownikowej i używa się go w tej samej formie w liczbie pojedynczej i mnogiej. Dłuższej formy siebie używamy wtedy, kiedy na zaimek kładziemy nacisk wypowiedzi.

Odmiana zaimka się (siebie)

Mianownik = Wołacz-
Dopełniaczsię / siebie
Celowniksobie
Bierniksię / siebie
Narzędniksobą
Miejscowniksobie

Zwracanie się na pan/pani/państwo

W języku polskim zwracamy się do (znanej i nieznanej) osoby dorosłej w sytuacjach oficjalnych (formalnych) na pan/pani/państwo. Najczęściej zwracamy się w ten sposób do osób nieznanych, z którymi spotykamy się po raz pierwszy oraz którym okazujemy szacunek (osoby starsze, autorytety…). Do osób bliskich, członków rodziny, przyjaciół, dzieci zwracamy się na ty, korzystając z czasowników w drugiej osobie (np. Jak się masz?) – zaimek ty w takich sytuacjach nie jest wyrażony bezpośrednio (patrz wyżej).

pan (rodzaj męski, liczba pojedyncza)

  • Czy pan jest Polakiem? Czy pan mówi po polsku? Czy pan mieszka w Krakowie?

pani (rodzaj żeński, liczba pojedyncza)

  • Czy pani jest Polką? Czy pani mówi po polsku? Czy pani mieszka w Krakowie?

państwo (rodzaj męski i żeński, liczba mnoga)

  • Czy państwo pracują tutaj? Czy państwo Polakami? Czy państwo mówią po polsku?

Z rzeczownikami pan/pani wiąże się czasownik w trzeciej osobie liczby pojedynczej. Np.: Jak się pan/pani nazywa? Czy pani jest Polką? Czy pan/pani mówi po polsku? Czy pan/pani mieszka w Krakowie?

Z rzeczownikiem państwo wiąże się czasownik w trzeciej osobie liczby mnogiej. Np.: państwo

Form pan/pani/państwo używamy np. w sytuacjach oficjalnych, służbowych: Witam pana/panią w naszym biurze. Tutaj jest pana/pani komputer.

Zwracanie się za pomocą form adresatywnych pan/pani/państwo używamy także w powitaniach i zwrotach grzecznościowych. Np.:

  • Dzień dobry. – Dzień dobry panu/pani/państwu.
  • Jak się pan/pani ma?
  • To jest pan Jan Kowalski. – Miło mi pana poznać.
  • To jest pani Beata Kowalska. – Miło mi panią poznać.
  • To jest pan Jan, pan Tomasz i pani Dorota. – Miło mi państwa poznać.
  • Miło mi pana poznać, panie Marku.
  • Pani Krystyno, czy może mi pani pomóc?
wróć do początku