K vsebini

Dovršni in nedovršni glagoli

Nedoločnik je nedoločna glagolska oblika, ki se v poljščini končuje na ć ali c, na primer jechać, lubić, móc, pomóc.

Glagoli se v poljščini delijo na dovršne in nedovršne. Po nedovršnih glagolih se sprašujemo co robić? in izražajo neomejenost v trajanju, npr. czytać, organizować, sprzątać. Po dovršnih glagolih se vprašamo co zrobić? izražajo omejenost v trajanju in prikazujejo dejanje kot dogodek ali kot rezultat, npr. przeczytać, zorganizować, sprzątnąć

Večina glagolov tvori vidske pare, v katerih je en glagol nedovršni, drug pa dovršni.

Nedovršni glagoliDovršni glagoli
Co robić?Co zrobić?
pićwypić
jeśćzjeść
jechaćpojechać
dzwonićzadzwonić
myćumyć
malowaćnamalować
czytaćprzeczytać
kupowaćkup
odkurzodkurz
sprzątsprzątnąć
otwierotworz
dawaćdać
spotyk sięspotk się
wracwróc
braćwziąć
oglądaćobejrzeć
mówićpowiedzieć
widziećzobaczyć

Nedovršni in dovršni glagoli v vidskih parih se lahko med seboj razlikujejo.

  • Dovršne glagole najpogosteje tvorimo iz nedovršnih in jim dodajamo predpone wy-, z/s-, po-, za-, u-, na-, prze-, na primer pićwypić, jeśćzjeść, jechaćpojechać.
  • Nedovršni in dovršni glagoli se redko razlikujejo priponami. Nedovršni glagoli se ponavadi končajo na -, -ować, -awa, dovršni glagoli pa na -/, -, -nąć, na primer wkupowaćkupić, sprzątaćsprzątnąć. Pogosto prihaja do različnih sprememb v okviru osnove, na primer otwieraćotworzyć, dawaćdać, spotykać sięspotkać się, wracaćwrócić.
  • Včasih nedovršni in dovršni glagoli imajo različne korene, npr. braćwziąć, oglądaćobejrzeć, mówićpowiedzieć, widziećzobaczyć .

Nekateri glagoli nimajo dovršnih oblik, npr. móc, musieć, wiedzieć, pracować, studiować, siedzieć, stać.

Nedovršni glagoli poznajo vse tri čase: sedanjik, preteklik in prihodnjik, dovršni glagoli pa samo pretekli in prihodnjik.

Osebne glagolske oblike

Glagoli v poljščini poznajo tri osebe v ednini in množini, katerim odgovarjajo določeni osebni zaimki.

OsebaEdninaMnožina
1. osebajamy
2. osebatywy
3. osebaon / ona / ono
pan / pani
oni / one
państwo

Zaimki prve in druge osebe se v povedi pogosto izpustijo, kajti glagolski končnici jasno označujejo, za katero osebo gre, npr. idziesz (vi), czytaliśmy (mi).

Zaimkom v tretji osebi lahko določimo različne spole. Od glagola zahtevajo ustrezno spolno obliko: v ednini - on mówił (moški spol), ona mówiła (ženski spol), ono mówiło (srednji spol) in v množini - oni mówili (moškoosebni spol), one mówiły (nemoškoosebni spol).

Zaimek oni se uporablja namesto samostalnikov, ki poimenujejo moške ali osebe drugih spolov, npr. Oni (chłopcy) biegali po podwórku. Oni (pasażerowie) wysiadają z pociągu. Zaimek one se uporablja za samostalnike ženskega spola, otroke, živali, predmete in pojave, npr. One (kobiety) wsiadają do samolotu. One (książki) leżały na stole.

Vljudnostni zaimki pan / pani se vežejo z glagoli v tretji osebi ednine in państwo v tretji osebi množine, npr. Czy pani wybrała kolor? Państwo mogą kupić ten komputer.

Pregibanje glagolov glede na osebo se imenuje spreganje.

Sedanjik - sklanjanje -ę, -esz

Glagoli v poljščini poznajo tri čase: sedanjik, preteklik in prihodnjik.

Sedanjik izraža dejanje v trenutku govorjenja ali pa pomeni brezčasnost, npr. Magda czyta ogłoszenia. Filip często chodzi do kina. Kraków leży na południu Polski.

V sedanjiku se glagoli spregajo v skladu s tremi shemami, ki jih določimo na podlagi končnic prve in druge osebe ednine.

Kot ę, -esz se spregajo glagoli z različnimi končnicami, npr. pisać, nieść, pić, myć, pracować, dawać.

OsebaKončnicapisaćmyćpracowaćdawaćnieść
ja-ępiszęmyjępracujędajęniosę
ty-eszpiszeszmyjeszpracujeszdajeszniesiesz
on/ona/ono
pan/pani
-episzemyjepracujedajeniesie
my-emypiszemymyjemypracujemydajemyniesiemy
wy-eciepiszeciemyjeciepracujeciedajecieniesiecie
oni/one
państwo
-ąpisząmyjąpracujądająniosą
  • Glagoli, ki se spregajo kot ę, -esz pogosto imajo v sedanjiku drugačno osnovo kot nedoločnik, npr. pracowaćpracuje, dawaćdaje, braćbierze.
  • Pri enozložnih glagolih, na primer myć (się), żyć, pić, se v vseh osebnih glagolskih oblikah, med osnovo in končnico, vrine glas j, na primer myćmyje, pićpije.
  • V primeru glagolov, ki se končajo z ować, npr. pracować, studiować, kupować, fotografować, malować, budować, se pripona owa- nadomesti z uj-, npr. studiuję, pracujesz, kupuje, fotografujemy, malujecie, budują.
  • V primeru glagolov, ki se končajo na wać, npr. dawać, wstawać, poznawać, szanować, se pripona wa- nadomesti z j-, npr. daję, wstajesz, poznaje, szanujemy.
  • Nekateri glagoli imajo v sedanjiku dve različni osnovi: prva (se konča s trdim soglasnikom) v prvi osebi ednine (niosę) in tretji osebi množine (niosą) in druga (se konča z mehkim soglasnikom) v preostalih oblikah (niesiesz, niesie, niesiemy, niesiecie).

Sedanjik - sklanjanje -ę, -isz/ysz

Kot -ę, -isz/ysz se spregajo glagoli, ki se končajo z , -, -, na primer mówić, lubić, uczyć się, tańczyć, myśleć, widzieć, słyszeć.

OsebaKončnicamówićwidziećsłyszećuczyć się
ja-ęmówięwidzęsłyszęuczę się
ty-iszmówiszwidziszsłyszyszuczysz się
on/ona/ono
pan/pani
-imówiwidzisłyszyuczy się
my-imymówimywidzimysłyszymyuczymy się
wy-iciemówiciewidziciesłyszycieuczycie się
oni/one
państwo
-ąmówiąwidząsłysząuczą się

Sedanjik - sklanjanje -m, -sz

Kot -m, -sz se spregajo glagoli, ki se končajo z - ali -, na primer czytać, mieszkać, nazywać się, przepraszać, rozmawiać, umieć, rozumieć.

OsebaKončnicaczytaćmieszkaćumiećrozumieć
ja-mczytammieszkamumiemrozumiem
ty-szczytaszmieszkaszumieszrozumiesz
on/ona/ono
pan/pani
-czytamieszkaumierozumie
my-myczytamymieszkamyumiemyrozumiemy
wy-cieczytaciemieszkacieumiecierozumiecie
oni/one
państwo
-czytamieszkaumierozumie

V primeru teh glagolov, se v tretji osebi množine, pred končnico -ą, pojavi soglasnik -j-, ki loči dva samoglasnika, npr. czytaćczytają, umiećumieją.

Sedanjik - nepravilni glagoli

Številni glagoli imajo različne sedanjiške in nedoločnike oblike, npr. byćjest, iśćidzie, wiedziećwie. V mnogih glagolih prihaja v sedanjiku do premene soglasnikov d : dz, r : rz, g : ż, : , na primer idęidziesz, mogęmożesz, biorębierzesz, jeżdżejedździsz. Oblike nekaterih glagolov se je treba naučiti na pamet.

Osebabyćiśćjechaćchciećbrać
jajestemidęjadęchcębiorę
tyjestidzieszjedzieszchceszbierzesz
on/ona/ono
pan/pani
jestidziejedziechcebierze
myjesteśmyidziemyjedziemychcemybierzemy
wyjesteścieidzieciejedzieciechceciebierzecie
oni/one
państwo
idąjadąchcąbiorą
Osebamócjeździćmiećjeśćwiedzieć
jamogęjeżdżęmamjemwiem
tymożeszjeździszmaszjeszwiesz
on/ona/ono
pan/pani
możejeździmajewie
mymożemyjeździmymamyjemywiemy
wymożeciejeździciemaciejeciewiecie
oni/one
państwo
mogąjeżdżąmajedząwiedzą

Preteklik

Preteklik izraža dejanje ali stanje, ki se je zgodilo v preteklosti, npr. Beata była chora. Magda i córka robiły zakupy. Marcin i Filip spotkali się u Beaty.

Vsi glagoli (nedovršni in dovršni) tvorijo preteklik, npr. Wczoraj czytałem książkę. Wczoraj przeczytałem książkę.

Glagoli v pretekliku se razlikujejo glede na spol. V ednini razlikujemo tri spole: moški, ženski in srednji (v srednjem spolu se uporablja le 3. oseba), na primer chłopiec biegał, dziewczynka śpiewała, dziecko bawiło się. V množini razlikujemo dva spola: moškoosebni in nemoškoosebni. Moškoosebne oblike uporabljamo za označevanje dejavnosti, ki jih opravljajo moški ali osebe različnih spolov, na primer panowie odpoczywali, nauczyciele pracowali, dziewczynki i chłopcy biegali. V drugih primerih, tj. kadar se dejavnost ali stanje nanaša na ženske, otroke, živali, rastline, stvari, uporabljamo oblike nemoškoosebnega spola, na primer kobiety rozmawiały, dzieci bawiły się, psy leżały, kwiaty rosły, samochody jechały.

Preteklik tvorimo iz nedoločniške osnove (tako, da odvzamemo končnice -ć ali -c), s pomočjo pripone ł in končnic, ki označujejo spol:

glagolska osnova + pripona, ki označuje preteklik ł + končnica, ki označuje spol in osebo
Ednina
Osebamoški spolženski spolsrednji spol
ja-ł-em-ł-am-
ty-ł--ł--
on/ona/ono
pan/pani
-ł--ł-a-ł-o
Množina
Osebamoškoosebni spolnemoškoosebni spol
my-l-iśmy-ł-yśmy
wy-l-iście-ł-yście
oni/one
państwo
-l-i-ł-y

V množini ima moškoosebni spol oblike, ki vsebujejo soglasnik l: -liśmy, -liście, -li, nemoškoosebni spol - oblike s soglasnikom ł: -łyśmy, -łyście, -ły.

czytać, kupować
Ednina
Osebamoški spolženski spolsrednji spol
jaczytałem, kupowałemczytałam, kupowałam-
tyczytałeś, kupowałeśczytałaś, kupowałaś-
on/ona/ono
pan/pani
czytał, kupowałczytała, kupowałaczytało, kupowało
Množina
Osebamoškoosebni spolnemoškoosebni spol
myczytaliśmy, kupowaliśmyczytałyśmy, kupowałyśmy
wyczytaliście, kupowaliścieczytałyście, kupowałyście
oni/one
państwo
czytali, kupowaliczytały, kupowały

V primeru glagolov, ki se končajo z -, na primer mieć, woleć, widzieć, lecieć, rozumieć, se e zamenja z a v vseh oblikah glagola (razen moškoosebnega spola).

mieć, rozumieć
Ednina
Osebamoški spolženski spolsrednji spol
jamiałem, rozumiałemmiałam, rozumiałam-
tymiałeś, rozumiałeśmiałaś, rozumiałaś-
on/ona/ono
pan/pani
miał, rozumiałmiała, rozumiałamiało, rozumiało
Množina
Osebamoškoosebni spolnemoškoosebni spol
mymieliśmy, rozumieliśmymiałyśmy, rozumiałyśmy
wymieliście, rozumieliściemiałyście, rozumiałyście
oni/one
państwo
mieli, rozumielimiały, rozumiały

V primeru glagolov, ki se končajo z -ść, npr. nieść, przynieść, wieźć, se e zamenja z o v vseh oblikah glagola (razen moškoosebnega spola). V tretji osebi moškega spola se o zamenja z ó.

przynieść, wieźć
Ednina
Osebamoški spolženski spolsrednji spol
japrzyniosłem, wiozłemprzyniosłam, wiozłam-
typrzyniosłeś, wiozłeśprzyniosłaś, wiozłaś-
on/ona/ono
pan/pani
przyniósł, wiózłprzyniosła, wiozłaprzyniosło, wiozło
Množina
Osebamoškoosebni spolnemoškoosebni spol
myprzynieśliśmy, wieźliśmyprzyniosłyśmy, wiozłyśmy
wyprzynieśliście, wieźliścieprzyniosłyście, wiozłyście
oni/one
państwo
przynieśli, wieźliprzyniosły, wiozły

Nepravilna glagolska oblika preteklika je značilna za glagol iść in druge iz njega izpeljane glagole s predponami od-, z-, po-, przy-, prze-, w-, wy- npr. wejść, wyjść, przyjść, pójść, odejść.

iść, przyjść
Ednina
Osebamoški spolženski spolsrednji spol
jaszedłem, przyszedłemszłam, przyszłam-
tyszedłeś, przyszedłeśszłaś, przyszłaś-
on/ona/ono
pan/pani
szedł, przyszedłszła, przyszłaszło, przyszło
Množina
Osebamoškoosebni spolnemoškoosebni spol
myszliśmy, przyszliśmyszłyśmy, przyszłyśmy
wyszliście, przyszliścieszłyście, przyszłyście
oni/one
państwo
szli, przyszliszły, przyszły

Končnice v pretekliku so premične, kar pomeni, da jih lahko ločimo od osnove in povezujemo z drugo besedo, ki se nahaja pred glagolom. Na primer:

Kiedy przyjechaliśmy do domu, było już późno. ali Kiedyśmy przyjechali do domu, było już późno.

Czy o tym pomyślałeś? ali Czyś o tym pomyślał?

Prihodnjik

Prihodnjik izraža dejanje, ki se bo zgodilo v prihodnosti. Poljski nedovršni in dovršni glagoli, imajo v prihodnjiku različne oblike. Za nedovršne glagole v prihodnjiku je značilna sledeča oblika npr. Jutro Beata będzie pracować nad nowym projektem. W niedzielę będę miała gości. za dovršne glagole pa sledeča, npr. Wieczorem pójdziemy na koncert. Za tydzień Magda i córka pojadą nad morze.

Zloženo obliko prihodnjika tvorimo iz nedovršnih glagolov na dva načina:

  • pomožni glagol być ​​v ustrezni osebni obliki v pretekliku + nedoločnik.
    OsebaCzasownik posiłkowy
    być
    czytaćpracować
    jabędębędę czytaćbędę pracować
    tybędzieszbędziesz czytaćbędziesz pracować
    on/ona/ono
    pan/pani
    będziebędzie czytaćbędzie pracować
    mybędziemybędziemy czytaćbędziemy pracować
    wybędzieciebędziecie czytaćbędziecie pracować
    oni/one
    państwo
    będąbędą czytaćbędą pracować
  • pomožni glagol być ​​v ustrezni osebni obliki prihodnjika + tretja oseba ednine v pretekliku, moškega in ženskega spola (v tretji osebi tudi srednjega spola), v množini pa moškoosebnega in nemoškoosebnega spola.
    Ednina
    OsebaCzasownik posiłkowy
    być
    moški spolženski spolsrednji spol
    jabędębędę czytałbędę czytała-
    tybędzieszbędziesz czytałbędziesz czytała-
    on/ona/ono
    pan/pani
    będziebędzie czytałbędzie czytałabędzie czytało
    Množina
    OsebaCzasownik posiłkowy
    być
    moškoosebni spolnemoškoosebni spol
    mybędziemybędziemy czytalibędziemy czytały
    wybędzieciebędziecie czytalibędziecie czytały
    oni/one
    państwo
    będąbędą czytalibędą czytały

Naklonski glagoli móc, chcieć, musieć se v prihodnjiku spregajo samo sledeče: glagol być v prihodnjiku + tretja oseba ednine ali množine v pretekliku, npr. Jutro będę musiał długo pracować. Czy będziecie chcieli tam pojechać? Ona będzie mogła to zrobić.

Czas przyszły prosty

Prihodnjik tvorimo iz nedovršnih glagolov. Takšne oblike imajo končnico sedanjika (glej sedanjik), vendar pomenijo dejanje ali stanje v prihodnjiku, npr. Jutro spotkamy się na kawę. Za tydzień Filip pojedzie na wycieczkę rowerową.

OsebaSpregatevSpregatevSpregatev
janapiszęzatańczęprzeczytam
tynapiszeszzatańczyszprzeczytasz
on/ona/ono
pan/pani
napiszezatańczyprzeczyta
mynapiszemyzatańczymyprzeczytamy
wynapiszeciezatańczycieprzeczytacie
oni/one
państwo
napiszązatańcząprzeczyta

Velelnik

Velelnik je glagolska oblike, ki v neformalnih odnosih izraža poziv, prošnjo, zapoved. Ker so tovrstne izjave naslovljene neposredno na prejemnika, se velelnik uporablja le za: druga osebo ednine (ti), prvo in drugo osebo množine (mi, vi).

OsebaKončnicapisaćpracowaćprzypomniećczytać
ja-----
ty-, -ij, -jpiszpracujprzypomnijczytaj
on/ona/ono-----
my-my, -ijmy, -jmypiszmypracujmyprzypomnijmyczytajmy
wy-cie, -ijcie, -jciepiszciepracujcieprzypomnijcieczytajcie
oni/one-----

Osnovna oblika velelnika je druga oseba ednine, kateri v množini dodajamo končnice, ki zaznamujejo osebo -my in -cie, na primer piszpiszmypiszcie, przypomnijprzypomnijmyprzypomnijcie, czytajczytajmyczytajcie.

V primeru glagolov, ki se spregajo kot ę, -esz in ę, -isz/ysz drugo osebo ednine tvorimo iz druge osebe ednine v sedanjiku, tako da odstranimo osebno končnico -esz, -isz/ysz.

  • Če se osnova, po odstranitvi končnice, konča z enim soglasnikom, potem ima druga oseba velelnika obliko brez končnice, npr. pisz(esz) → pisz, pracuj(esz) → pracuj, niesi(esz) → nieś, mów(isz) → mów, ucz(ysz) sięucz się, idzi(esz) → idź.
  • Če se osnova, po odstranitvi končnice, konča z dvema soglasnikoma, potem drugi osebi velelnika običajno dodamo končnico -ij, na primer przypomn(isz) → przypomnij, sprzątni(esz) → sprzątnij.

V primeru glagolov, ki se spregajo kot m, -sz, drugo osebo ednine tvorimo iz tretje osebe množine, tako da odstranimo končnico ą, na primer czytaj(ą) → czytaj, słuchaj(ą) → słuchaj, jedz(ą) → jedz, wiedz(ą) → wiedz.

Nekateri glagoli imajo v drugi osebi velelnika, nepravilno obliko ki si jo je treba zapomniti, npr. byćbądź, miećmiej, wziąćweź.

V formalnih (uradnih) odnosih, kadar nekoga nagovarjamo s pomočjo zaimkov pan/pani, pozive, zahteve in ukaze oblikujemo na drugačen način.

  • Uporabljamo členek niech in tretjo osebo ednine ali množine v sedanjiku, npr. Niech pan czyta dalej. Teraz niech pani mówi. Niech państwo posłuchają tej piosenki.
  • Uporabljamo obliko proszę in nedoločnik, npr. Proszę czytać dalej. Teraz proszę mówić. Proszę posłuchać tej piosenki.

Pogojni naklon

V pogojnem naklonu glagol označuje dejanje, ki se lahko zgodi pod določenimi pogoji ali pa izraža prošnjo.

V pogojnem naklonu se glagoli nastopajo: v ednini v moškem in ženskem spolu (v tretji osebi - tudi v srednjem spolu), v množini pa - v moškoosebnem in nemoškoosebnem spolu.

Ednina
OsebaKončnicamoški spolženski spolsrednji spol
ja-bympisałbympisałabym-
ty-byśpisałbyśpisałabyś-
on/ona/ono
pan/pani
-bypisałbypisałabypisałoby
Množina
OsebaKončnicamoškoosebni spolnemoškoosebni spol
my-byśmypisalibyśmypisałybyśmy
wy-byściepisalibyściepisałybyście
oni/one
państwo
-bypisalibypisałyby

Pogojni naklon tvorimo iz pretekle oblike glagola v tretji osebi in ločenega členka -by, v prvi in ​​drugi osebi dodajamo tudi osebilo: -m, -ś, -śmy, -ście, na primer mógłbym, mógłbyś, moglibyśmy, moglibyście.

Končnice v pogojnem naklonu se spreminjajo, lahko jih uporabljamo pred glagolom, zelo se pogosto povezujejo z veznikom, npr. Byłoby dobrze, gdybym wróciła jeszcze dziś. Czybyś mógł otworzyć okno?

Na vrh