La conținut

Verbe perfective și imperfective

Forma de bază a unui verb este infinitivul, care are terminațiile ć sau c în polonă, de ex. jechać, lubić, móc, pomóc.

Verbele poloneze pot fi împărțite în perfective și imperfective. Verbele imperfective răspund la întrebarea co robić? și reprezintă o acțiune ca un proces de durată/continuu, de ex. czytać, organizować, sprzątać. Verbele perfective răspund la întrebarea co zrobić? și reprezintă o acțiune ca eveniment sau rezultat, de ex. przeczytać, zorganizować, sprzątnąć.

Majoritatea verbelor formează perechi de aspecte în care unul este imperfectiv, iar celălalt este perfectiv.

Verbe imperfectiveVerbe perfective
Co robić?Co zrobić?
pićwypić
jeśćzjeść
jechaćpojechać
dzwonićzadzwonić
myćumyć
malowaćnamalować
czytaćprzeczytać
kupowaćkup
odkurzodkurz
sprzątsprzątnąć
otwierotworz
dawaćdać
spotyk sięspotk się
wracwróc
braćwziąć
oglądaćobejrzeć
mówićpowiedzieć
widziećzobaczyć

Verbele perfective și imperfective care formează o pereche de aspecte pot diferi unele de altele în cele mai diferite moduri.

  • În cele mai multe cazuri, de formează verbe perfective din parteneri de aspect imperfectiv/termeni imperfectivi, adăugând prefixele wy-, z/s-, po-, za-, u-, na-, prze-, de exemplu pićwypić, jeśćzjeść, jechaćpojechać.
  • În cazuri mai rare, verbele imperfective și perfectivese diferențiază pe baza sufixelor lor. Verbele imperfective se termină de obicei/au terminația în -, -ować, -awa și verbele perfective -/, -, -nąć, de exemplu wkupowaćkupić, sprzątaćsprzątnąć. Acest lucru este însoțit adesea de diverse schimburi tematice/pe această temă, de exemplu otwieraćotworzyć, dawaćdać, spotykać sięspotkać się, wracaćwrócić.
  • Uneori, verbele perfective și imperfective au rădăcini diferite, de ex. braćwziąć, oglądaćobejrzeć, mówićpowiedzieć, widziećzobaczyć.

Unele verbe nu au echivalente/corespondențe perfective, de ex. móc, musieć, wiedzieć, pracować, studiować, siedzieć, stać.

Verbele imperfective se conjugă la toate cele trei timpuri: prezent, trecut și viitor, iar verbele perfective au doar timpuri trecute și viitoare.

Forme personale ale verbelor

Verbele apar în limba polonă la toate cele trei persoane în singular și plural. Aceasta include și pronumele personale respective.

PersoanăSingularPlural
Persoana I - prima persoanăjamy
Persoana II - a doua persoanătywy
Persoana III - a treia persoanăon / ona / ono
pan / pani
oni / one
państwo

Primele și al doilea pronume din propoziție sunt adesea omise, deoarece terminațiile verbale le indică în mod clar, de exemplu idziesz (tu), czytaliśmy (noi).

Pronumele al treilea apare pentru fiecare gen și, prin urmare, necesită ca verbul să aibă forme generice adecvate: singular - on mówił (bărbat), ona mówiła (feminin), ono mówiło (neutru) și la plural - oni mówili (masculin-personal), one mówiły (non-masculin).

Pronumele oni se folosește în loc de substantive pentru bărbați sau persoane care denumesc diferite sexe, de exemplu Oni (chłopcy) biegali po podwórku. Oni (pasażerowie) wysiadają z pociągu. Pronumele one este folosit pentru substantive pentru persoane de sex feminin, copii, animale, obiecte și fenomene, de exemplu One (kobiety) wsiadają do samolotu. One (książki) leżały na stole.

Formulele de politețe pan / pani sunt asociate cu verbele la persoana a 3-a singular, państwo cu persoana a 3-a plural, de ex. Czy pani wybrała kolor? Państwo mogą kupić ten komputer.

Schimbarea/Flexiunea verbelor la diferite persoane se numește conjugare.

Prezent - Conjugare -ę, -esz

Verbe apar în limba polonă la toate timpurile: prezent, imperfect/preterit și viitor.

Prezent înseamnă că o acțiune are loc în momentul rostirii, adesea sau în general (nu la un moment dat), de ex. Magda czyta ogłoszenia. Filip często chodzi do kina. Kraków leży na południu Polski.

La prezent, există trei grupe de conjugări pentru verbe, care se definesc pe baza terminațiilor primei și celei de-a doua persoane la singular.

După conjugarea ę, -esz, sunnt conjugate verbe cu terminații diferite, de ex. pisać, nieść, pić, myć, pracować, dawać.

PersoanăTerminațiepisaćmyćpracowaćdawaćnieść
ja-ępiszęmyjępracujędajęniosę
ty-eszpiszeszmyjeszpracujeszdajeszniesiesz
on/ona/ono
pan/pani
-episzemyjepracujedajeniesie
my-emypiszemymyjemypracujemydajemyniesiemy
wy-eciepiszeciemyjeciepracujeciedajecieniesiecie
oni/one
państwo
-ąpisząmyjąpracujądająniosą
  • Verbele de conjugare ę, -esz au adesea la prezent o rădăcină diferită decât la ​​infinitiv, de ex. pracowaćpracuje, dawaćdaje, braćbierze
  • La verbele monosilabice, de ex. myć (się), żyć, pić apare între rădăcina cuvântului și terminația la toate formele de personal ale vocalei j, de ex. myćmyje, pićpije.
  • La verbele care se termină în ować, de exemplu pracować, studiować, kupować, fotografować, malować, budować, terminația/sufixul owa- va fi uj-, de exemplu studiuję, pracujesz, kupuje, fotografujemy, malujecie, budują.
  • La verbele care se termină în wać, de exemplu dawać, wstawać, poznawać, szanować, sufixul wa- este înlocuit cu j-, de exemplu daję, wstajesz, poznaje, szanujemy.
  • Unele verbe au la timpul prezent două rădăcini diferite. Acestea sunt în verbele la prima persoană la singular (niosę) și la a treia persoană la plural (niosą) și la cealaltă(care se termină într-o consoană tare) și verbele în alte forme rămase (niesiesz, niesie, niesiemy, niesiecie), (care se termină într-o consoană moale) .

Prezent - Conjugare -ę, -isz/ysz

După conjugare -ę, -isz/ysz, se schimbă verbele care se termină în , -, -, de ex. mówić, lubić, uczyć się, tańczyć, myśleć, widzieć, słyszeć.

PersoanăTerminațiemówićwidziećsłyszećuczyć się
ja-ęmówięwidzęsłyszęuczę się
ty-iszmówiszwidziszsłyszyszuczysz się
on/ona/ono
pan/pani
-imówiwidzisłyszyuczy się
my-imymówimywidzimysłyszymyuczymy się
wy-iciemówiciewidziciesłyszycieuczycie się
oni/one
państwo
-ąmówiąwidząsłysząuczą się

Prezent - Conjugare -m, -sz

După conjugarea -m, -sz , verbele care se termină în - sau -, de exemplu czytać, mieszkać, nazywać się, przepraszać, rozmawiać, umieć, rozumieć, se schimbă.

PersoanăTerminațieczytaćmieszkaćumiećrozumieć
ja-mczytammieszkamumiemrozumiem
ty-szczytaszmieszkaszumieszrozumiesz
on/ona/ono
pan/pani
-czytamieszkaumierozumie
my-myczytamymieszkamyumiemyrozumiemy
wy-cieczytaciemieszkacieumiecierozumiecie
oni/one
państwo
-czytamieszkaumierozumie

La verbele acestei conjugări, pluralul de la a treia persoană apare înainte de terminația -ą consoana -j- pentru a separa două vocale, de ex. czytaćczytają, umiećumieją.

Prezent - verbe neregulate

Multe verbe au forme diferite la prezent și la infinitiv, de ex. byćjest, iśćidzie, wiedziećwie. La multe verbe apare schimbarea de consoane d : dz, r : rz, g : ż, : , de ex. idęidziesz, mogęmożesz, biorębierzesz, jeżdżejedździsz. Unele conjugări trebuie memorate/învățate pe de rost.

Persoanăbyćiśćjechaćchciećbrać
jajestemidęjadęchcębiorę
tyjestidzieszjedzieszchceszbierzesz
on/ona/ono
pan/pani
jestidziejedziechcebierze
myjesteśmyidziemyjedziemychcemybierzemy
wyjesteścieidzieciejedzieciechceciebierzecie
oni/one
państwo
idąjadąchcąbiorą
Persoanămócjeździćmiećjeśćwiedzieć
jamogęjeżdżęmamjemwiem
tymożeszjeździszmaszjeszwiesz
on/ona/ono
pan/pani
możejeździmajewie
mymożemyjeździmymamyjemywiemy
wymożeciejeździciemaciejeciewiecie
oni/one
państwo
mogąjeżdżąmajedząwiedzą

Trecut/imperfect/preterit

Imperfectul/preteritul se referă la o acțiune sau condiție care a avut loc în trecut, de ex. Beata była chora. Magda i córka robiły zakupy. Marcin i Filip spotkali się u Beaty.

Toate verbele (perfective și imperfective) pot fi formate la timpul trecut, de ex. Wczoraj czytałem książkę. Wczoraj przeczytałem książkę.

La timpul trecut, verbele se schimbă în funcție de gen. Există trei genuri la singular: masculin, feminin și neutru (în principiu este nevoie doar de persoana a 3-a pentru neutru), de ex. chłopiec biegał, dziewczynka śpiewała, dziecko bawiło się. La plural există două genuri: forma masculină a personalului și forma de lucru/faptică. Prima este folosită pentru a descrie acțiunile efectuate de bărbați sau persoane diferite, de ex. panowie odpoczywali, nauczyciele pracowali, dziewczynki i chłopcy biegali. În restul cazurilor, adică dacă o acțiune sau o stare privesc femei, copii, animale, plante și lucruri, se folosește forma de lucru, de ex. kobiety rozmawiały, dzieci bawiły się, psy leżały, kwiaty rosły, samochody jechały.

Forma de trecut a verbelor se realizează prin rădăcina cuvântului la infinitiv (după îndepărtarea terminației -ć sau -c) și cu ajutorul sufixului ł și a terminațiilor corespunzătoare ale genului.

Rădăcina verbului + sufixul trecutului/preteritului ł + terminația care se referă la gen și persoană
Singular
PersoanăMasculinFemininNeutru
ja-ł-em-ł-am-
ty-ł--ł--
on/ona/ono
pan/pani
-ł--ł-a-ł-o
Plural
PersoanăPersonal masculinNepersonal masculin
my-l-iśmy-ł-yśmy
wy-l-iście-ł-yście
oni/one
państwo
-l-i-ł-y

La plural, forma masculină de persoană apare cu consoana l: -liśmy, -liście, -li, forma de obiect/lucru cu consoana ł: -łyśmy, -łyście, -ły.

czytać, kupować
Singular
PersoanăMasculinFemininNeutru
jaczytałem, kupowałemczytałam, kupowałam-
tyczytałeś, kupowałeśczytałaś, kupowałaś-
on/ona/ono
pan/pani
czytał, kupowałczytała, kupowałaczytało, kupowało
Plural
PersoanăPersonal masculinNepersonal masculin
myczytaliśmy, kupowaliśmyczytałyśmy, kupowałyśmy
wyczytaliście, kupowaliścieczytałyście, kupowałyście
oni/one
państwo
czytali, kupowaliczytały, kupowały

La verbele care se termină în -, de ex. mieć, woleć, widzieć, lecieć, rozumieć, schimbarea de la e la a apare în toate formele verbale, cu excepția formei de personal masculine.

mieć, rozumieć
Singular
PersoanăMasculinFemininNeutru
jamiałem, rozumiałemmiałam, rozumiałam-
tymiałeś, rozumiałeśmiałaś, rozumiałaś-
on/ona/ono
pan/pani
miał, rozumiałmiała, rozumiałamiało, rozumiało
Plural
PersoanăPersonal masculinNepersonal masculin
mymieliśmy, rozumieliśmymiałyśmy, rozumiałyśmy
wymieliście, rozumieliściemiałyście, rozumiałyście
oni/one
państwo
mieli, rozumielimiały, rozumiały

La verbele care se termină în -ść, de ex. nieść, przynieść, wieźć, schimbarea de la e la o apare în toate formele verbale, cu excepția formei de personal masculine. A treia persoană masculină se schimbă de la o la ó.

przynieść, wieźć
Singular
PersoanăMasculinFemininNeutru
japrzyniosłem, wiozłemprzyniosłam, wiozłam-
typrzyniosłeś, wiozłeśprzyniosłaś, wiozłaś-
on/ona/ono
pan/pani
przyniósł, wiózłprzyniosła, wiozłaprzyniosło, wiozło
Plural
PersoanăPersonal masculinNepersonal masculin
myprzynieśliśmy, wieźliśmyprzyniosłyśmy, wiozłyśmy
wyprzynieśliście, wieźliścieprzyniosłyście, wiozłyście
oni/one
państwo
przynieśli, wieźliprzyniosły, wiozły

Verbul iść dispune de forme neregulate ale trecutului și forme verbale derivate din acesta cu prefixele od-, z-, po-, przy-, prze-, w-, wy-, de ex. wejść, wyjść, przyjść, pójść, odejść.

iść, przyjść
Singular
PersoanăMasculinFemininNeutru
jaszedłem, przyszedłemszłam, przyszłam-
tyszedłeś, przyszedłeśszłaś, przyszłaś-
on/ona/ono
pan/pani
szedł, przyszedłszła, przyszłaszło, przyszło
Plural
PersoanăPersonal masculinNepersonal masculin
myszliśmy, przyszliśmyszłyśmy, przyszłyśmy
wyszliście, przyszliścieszłyście, przyszłyście
oni/one
państwo
szli, przyszliszły, przyszły

Terminațiile la timpul trecut sunt mobile/flexibile, adică. ele pot fi separate de rădăcina cuvantului și conectate la alte cuvinte care preced verbul. Se poate spune:

Kiedy przyjechaliśmy do domu, było już późno. sau Kiedyśmy przyjechali do domu, było już późno.

Czy o tym pomyślałeś? sau Czyś o tym pomyślał?

Viitor II

Viitor înseamnă că o acțiune are loc în viitor. În polonă, viitorul se formează de la verbelor perfective și imperfective în mod diferit. Verbele imperfective sunt legate de Viitorul II, de ex. Jutro Beata będzie pracować nad nowym projektem. W niedzielę będę miała gości.. Verbe perfective de viitor I, de ex. Wieczorem pójdziemy na koncert. Za tydzień Magda i córka pojadą nad morze.

Viitorul II se formează din forme verbale imperfective în două moduri:

  • Verbul auxiliar być la forma personală corectă a trecutului + infinitiv.
    PersoanăCzasownik posiłkowy
    być
    czytaćpracować
    jabędębędę czytaćbędę pracować
    tybędzieszbędziesz czytaćbędziesz pracować
    on/ona/ono
    pan/pani
    będziebędzie czytaćbędzie pracować
    mybędziemybędziemy czytaćbędziemy pracować
    wybędzieciebędziecie czytaćbędziecie pracować
    oni/one
    państwo
    będąbędą czytaćbędą pracować
  • Verbul auxiliar być la persoana respectivă în viitor + persoana a treia singular trecut, la masculin și feminin (la persoana a 3-a, de asemenea, neutră) și la plural la forma masculină de persoană sau obiect/lucru.
    Singular
    PersoanăCzasownik posiłkowy
    być
    MasculinFemininNeutru
    jabędębędę czytałbędę czytała-
    tybędzieszbędziesz czytałbędziesz czytała-
    on/ona/ono
    pan/pani
    będziebędzie czytałbędzie czytałabędzie czytało
    Plural
    PersoanăCzasownik posiłkowy
    być
    Personal masculinNepersonal masculin
    mybędziemybędziemy czytalibędziemy czytały
    wybędzieciebędziecie czytalibędziecie czytały
    oni/one
    państwo
    będąbędą czytalibędą czytały

Verbele modale móc, chcieć, musieć la timpul viitor sunt schimbate exclusiv după modelul următor: Verb być la viitor + persoana a 3-a singular sau plural la timpul trecut, de ex. Jutro będę musiał długo pracować. Czy będziecie chcieli tam pojechać? Ona będzie mogła to zrobić.

Czas przyszły prosty

Viitorul I se formează din verbe perfecte. Aceste forme au terminații ca la prezent (vezi prezentul), dar exprimă forma de viitor, de ex. Jutro spotkamy się na kawę. Za tydzień Filip pojedzie na wycieczkę rowerową.

PersoanăConjugare -ę, -eszConjugare -ę, -isz/yszConjugare -m, -sz
janapiszęzatańczęprzeczytam
tynapiszeszzatańczyszprzeczytasz
on/ona/ono
pan/pani
napiszezatańczyprzeczyta
mynapiszemyzatańczymyprzeczytamy
wynapiszeciezatańczycieprzeczytacie
oni/one
państwo
napiszązatańcząprzeczyta

Imperativul

Formele imperativului se folosesc în relațiile informale pentru a exprima recomandări, rugăminți/cereri și comenzi. Întrucât astfel de afirmații sunt adresate direct unui partener de conversație, imperativul are doar 3 forme. A 2-a persoană singulară (tu), prima și a 2-a persoană plural (noi, voi).

PersoanăTerminațiepisaćpracowaćprzypomniećczytać
ja-----
ty-, -ij, -jpiszpracujprzypomnijczytaj
on/ona/ono-----
my-my, -ijmy, -jmypiszmypracujmyprzypomnijmyczytajmy
wy-cie, -ijcie, -jciepiszciepracujcieprzypomnijcieczytajcie
oni/one-----

Forma de bază a imperativului este persoana a 2-a singular, la care se adaugă formele personale -my și -cie la plural, de ex. piszpiszmypiszcie, przypomnijprzypomnijmyprzypomnijcie, czytajczytajmyczytajcie.

La verbele conjugării ę, -esz și ę, -isz/ysz forma a 2-a persoană singular este formată de la persoana a 2-a singular la prezent, în care terminația personală este anulată -esz, -isz/ysz.

  • Dacă tema cuvântului are o singură consoană după înlăturarea terminației, persoana a 2-a a imperativului nu are nicio terminație, de ex. pisz(esz) → pisz, pracuj(esz) → pracuj, niesi(esz) → nieś, mów(isz) → mów, ucz(ysz) sięucz się, idzi(esz) → idź.
  • Dacă tema cuvântului are două consoane la sfârșitul său după înlăturarea terminației, se adăugă terminația -ij ,de obicei, la imperativ, la persoana a 2-a, de ex. przypomn(isz) → przypomnij, sprzątni(esz) → sprzątnij.

La verbele de conjugare m, -sz, se realizează forma a doua persoană singular de la forma de plural a celei de-a treia persoane, anulând/îndepărtând terminația ą, de exemplu czytaj(ą) → czytaj, słuchaj(ą) → słuchaj, jedz(ą) → jedz, wiedz(ą) → wiedz.

O parte a verbelor/Unele dintre verbe la persoana a 2-a a imperativului au o formă neregulată care trebuie memorată/învățată pe de rost, de ex. byćbądź, miećmiej, wziąćweź.

Atunci când sunt adresate unei persoane în relații formale (oficiale), recomandările, rugămințile/cererile și comenzile se exprimă în alte moduri, cu ajutorul pronumelor pan/pani.

  • Se folosește/utilizează particula niech și forma a 3-a de persoană singular sau plural la prezent, de ex. Niech pan czyta dalej. Teraz niech pani mówi. Niech państwo posłuchają tej piosenki.
  • Se folosește forma proszę și infinitivul, de ex. Proszę czytać dalej. Teraz proszę mówić. Proszę posłuchać tej piosenki.

Conjunctiv

Conjunctivul exprimă acțiuni care s-ar putea întâmpla în anumite condiții sau pentru a face o solicitare/rugăminte.

La modul condițional, verbele apar la singular la masculin și feminin (la persoana a treia - de asemenea, neutru), iar la plural - la masculin și non-masculin.

Singular
PersoanăTerminațieMasculinFemininNeutru
ja-bympisałbympisałabym-
ty-byśpisałbyśpisałabyś-
on/ona/ono
pan/pani
-bypisałbypisałabypisałoby
Plural
PersoanăTerminațiePersonal masculinNepersonal masculin
my-byśmypisalibyśmypisałybyśmy
wy-byściepisalibyściepisałybyście
oni/one
państwo
-bypisalibypisałyby

Formele conjunctivului se formează prin adăugarea elementului -by la a 3-a persoană din timpul trecut și a terminațiilor personale -m, -ś, -śmy, -ście la persoana 1 și a 2-a, de ex. mógłbym, mógłbyś, moglibyśmy, moglibyście.

Terminațiile la conjunctiv sunt mobile, pot sta înainte de verb, adesea se conectează cu o conjuncție, de exemplu Byłoby dobrze, gdybym wróciła jeszcze dziś. Czybyś mógł otworzyć okno?

Sus