Aller au contenu

Rodzaj gramatyczny przymiotników

Przymiotnik to odmienna część mowy, która określa cechy istot żywych, rzeczy, pojęć i stanów. Przymiotniki odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaj gramatyczny.

W języku polskim w liczbie pojedynczej są trzy rodzaje przymiotników: męski, żeński i nijaki. W liczbie mnogiej są dwa rodzaje: męskoosobowy i niemęskoosobowy (męskozwierzęcy, męskonieżywotny, żeński, nijaki).

Większość przymiotników ma w mianowniku liczby pojedynczej i mnogiej następujące końcówki:

  • Rodzaj męski kończy się na -y/-i, np.: mały, duży, biały / wysoki, niski, niebieski
  • Rodzaj żeński kończy się na -a, np.: mała, duża, biała, wysoka, niska, niebieska
  • Rodzaj nijaki kończy się na -e, np.: małe, duże, białe, wysokie, niskie, niebieskie
  • Rodzaj męskoosobowy kończy się na -y/-i, np.: wysocy, niscy, niebiescy / mali, duzi, biali
  • Rodzaj niemęskoosobowy kończy się na -e, np.: małe, duże, białe, wysokie, niskie, niebieskie

Przymiotniki odpowiadają na pytanie:

  • Jaki on jest? / Jaki jest (ten) projekt? – Projekt jest nowy / stary / interesujący.
  • Jaka ona jest? / Jaka jest (ta) praca? – Praca jest kreatywna / inspirująca / nudna.
  • Jakie ono jest? Jakie jest (to) biuro? – Biuro jest nowe / ładne.
  • Jacy oni ? / Jacy (ci) pracownicy? – Pracownicy nowi / kreatywni / dobrzy / wysocy.
  • Jakie one ? / Jakie (te) dziewczyny / dzieci / zwierzęta / komputery? – Dziewczyny / Dzieci / Zwierzęta / Komputery kreatywne / ładne / miłe / nowe / dobre / wysokie.
Singulier
masc.fém.neut.
niski (k/g + i)niskaniskie (k/g +ie)
nowynowanowe
Pluriel
masc. personnelmasc. non personnel
niscy (k : c)niskie (k/g +ie)
nowinowe

Związek zgody rzeczownika z przymiotnikiem

Przymiotnik określający rzeczownik przyjmuje końcówkę odpowiednią dla rodzaju gramatycznego określanego rzeczownika. Np.: stary komputer, nudny film, dobra strona internetowa, a pogoda, ładne biuro, stare drzewo.

Odmiana przymiotników twardotematowych

Singulier
Casmasc. (jaki?)neut. (jakie?)fém. (jaka?)
personnesanimauxobjets
Nominatif = vocatifdużydużydużydużeduża
Dopełniaczdużegodużegodużegodużegodużej
Celownikdużemudużemudużemudużemudużej
Biernikdużegodużegodużydużedużą
Narzędnikdużymduż**ymvdużymdużymdużą
Miejscownikdużymdużymdużymdużymdużej
Pluriel
Casmasc. personnel (jacy?)masc. non personnel (jakie?)
Nominatif = vocatifduzidużedużedużeduże
Dopełniaczdużychdużychdużychdużychdużych
Celownikdużymdużymdużymdużymdużym
Biernikdużychdużedużedużeduże
Narzędnikdużymidużymidużymidużymidużymi
Miejscownikdużychdużychdużychdużychdużych

Odmiana przymiotników miękkotematowych

Singulier
Casmasc. (jaki?)neut. (jakie?)fém. (jaka?)
personnesanimauxobjets
Nominatif = vocatifwysokiwysokiwysokiwysokiewysoka
Dopełniaczwysokiegowysokiegowysokiegowysokiegowysokiej
Celownikwysokiemuwysokiemuwysokiemuwysokiemuwysokiej
Biernikwysokiegowysokiegowysokiwysokiewysoką
Narzędnikwysokimwysokimwysokimwysokimwysoką
Miejscownikwysokimwysokimwysokimwysokimwysokiej
Pluriel
Casmasc. personnel (jacy?)masc. non personnel (jakie?)
Nominatif = vocatifwysocywysokiewysokiewysokiewysokie
Dopełniaczwysokichwysokichwysokichwysokichwysokich
Celownikwysokimwysokimwysokimwysokimwysokim
Biernikwysokichwysokiewysokiewysokiewysokie
Narzędnikwysokimiwysokimiwysokimiwysokimiwysokimi
Miejscownikwysokichwysokichwysokichwysokichwysokich

Stopniowanie przymiotników – regularne i nieregularne

Stopień wyższy i najwyższy przymiotników używamy wtedy, kiedy porównujemy rzeczy, ludzi lub sytuacje.

Stopień wyższy tworzymy za pomocą dla poszczególnych rodzajów odpowiednich sufiksów -szy (rodzaj męski) / -sza (rodzaj żeński) / -sze (rodzaj nijaki), które dołączamy do przymiotnika w stopniu równym.

Stopień najwyższy tworzymy za pomocą prefiksu naj- (wspólnego dla wszystkich rodzajów) dodanego do stopnia wyższego.

Regularne stopniowanie przymiotników

GenrePositif (adjectif)ComparatifSuperlatif
masc.stary, ciekawy, nudny, ładnystarszy, ciekawszy, nudniejszy, ładniejszynajstarszy, najciekawszy, najnudniejszy, najładniejszy
fém.stara, ciekawa, nudna, ładnastarsza, ciekawsza, nudniejsza, ładniejszanajstarsza, najciekawsza, najnudniejsza, najładniejsza
neut.stare, ciekawe, nudne, ładnestarsze, ciekawsze, nudniejsze, ładniejszenajstarsze, najciekawsze, najnudniejsze, najładniejsze

Struktura tematu przymiotnika i sposób tworzenia stopnia wyższego

jedna spółgłoska + -szy / -sza / -sze

młodymłodszymłodamłodszamłodemłodsze
starystarszystarastarszastarestarsze
ciekawyciekawszyciekawaciekawszaciekaweciekawsze
suchysuchszysuchasuchszasuchesuchsze

dwie spółgłoski + -ejszy / -ejsza / -ejsze

nudnynudniejszynudnanudniejszanudnenudniejsze
ładnyładniejszyładnaładniejszaładneładniejsze
cieycieplejszycieacieplejszacieecieplejsze
zimnyzimniejszyzimnazimniejszazimnezimniejsze

Alternacje w tematach przymiotników – stopniowanie regularne, syntetyczne

Alternacje w tematach z jedną spółgłoską
  • a : e → biały - bielszy - najbielszy
  • ą : ę → gorący - gorętszy - najgorętszy (+ c : t)
  • o : e → wesoły - weselszy - najweselszy (+ ł : l)
  • g : ż → długi - dłuższy - najdłuższy
  • ł : l → miły - milszy - najmilszy
  • n : ń → czerwony - czerwieńszy - najczerwieńszy
Alternacje w tematach z dwoma spółgłoskami
  • ł : l → ciepły - cieplejszy - najcieplejszy
  • n : ni → brudny - brudniejszy - najbrudniejszy
  • r : rz → mądry - mądrzejszy - najmądrzejszy
  • sn : śni → jasny - jaśniejszy - najjaśniejszy
  • w : wi → łatwy - łatwiejszy - najłatwiejszy
Alternacja s : ż
  • bliski - bliższy - najbliższy
  • niski - niższy - najniższy
  • wąski - wąższy - najwęższy (+ ą : ę)
  • wysoki - wyższy - najwyższy
Pomijanie -k- / -ek- / -ok- w temacie przymiotnika stopnia wyższego i najwyższego
  • brzydki - brzydszy - najbrzydszy
  • daleki - dalszy - najdalszy
  • szeroki - szerszy - najszerszy

Nieregularne stopniowanie przymiotników

GenrePositif (adjectif)ComparatifSuperlatif
masc.dobry, zły, duży, małylepszy, gorszy, większy, mniejszynajlepszy, najgorszy, największy, najmniejszy
fém.dobra, zła, duża, małalepsza, gorsza, większa, mniejszanajlepsza, najgorsza, największa, najmniejsza
neut.dobre, złe, duże, małelepsze, gorsze, większe, mniejszenajlepsze, najgorsze, największe, największe

Analityczne stopniowanie przymiotników

Analityczne stopniowanie przymiotników dotyczy przymiotników mających w podstawowej formie cztery sylaby i więcej. Stopień wyższy tworzymy za pomocą wyrazu bardziej, który dodajemy do przymiotnika w stopniu równym. Stopień najwyższy tworzymy za pomocą wyrazu najbardziej dodanego do stopnia wyższego.

Comparatif

bardziej + stopień równy = stopień wyższy

Positif (adjectif)Comparatif
interesujący / -a / -ebardziej interesujący / -a / -e
komunikatywny / -a / -ebardziej komunikatywny / -a / -e
kompetentny / -a / -ebardziej kompetentny / -a / -e
sympatyczny / -a / -ebardziej sympatyczny / -a / -e
samodzielny / -a / -ebardziej samodzielny / -a / -e

Superlatif

najbardziej + stopień równy = stopień najwyższy

Positif (adjectif)Superlatif
interesujący / -a / -enajbardziej interesujący / -a / -e
komunikatywny / -a / -enajbardziej komunikatywny / -a / -e
kompetentny / -a / -enajbardziej kompetentny / -a / -e
sympatyczny / -a / -enajbardziej sympatyczny / -a / -e
samodzielny / -a / -enajbardziej samodzielny / -a / -e

Stopień wyższy w porównaniach

W konstrukcjach porównawczych używamy stopnia wyższego przymiotnika. Używamy go w zdaniach, w których porównuje się dwa rzeczowniki, np.:

rzeczownik + czasownik + przymiotnik w stopniu wyższym + niż + rzeczownik

  • Nowy projekt jest lepszy niż stary.
  • Nowy rower jest gorszy niż stary.
  • Twoja praca jest bardziej kreatywna niż moja.
  • Praca Marcina jest bardziej inspirująca niż praca Beaty.

Przymiotniki odrzeczownikowe

Przymiotniki można utworzyć od innych części mowy (np. od rzeczownika, czasownika, przymiotnika). Od rzeczownika można utworzyć przymiotnik dodając przyrostek:

  • -owy: domdomowy, jabłkojabłkowy
  • -ny: dzieńdzienny, szkołaszkolny
  • -ski: Polakpolski, Polkapolska, Krakówkrakowski
  • -cki: Katowice katowicki

W przyrostku -ski może zachodzić wymiana głosek. Przyrostek -ski jest najczęściej dodawany do nazw własnych i osobowych, natomiast przyrostki -owy / -ny tworzą przymiotniki od rzeczowników pospolitych.

Retour au début