μετάβαση στο περιεχόμενο

Προθέσεις

Przyimki to nieodmienna część mowy. Przyimki łączą się z innymi wyrazami. Przyimki z innymi wyrazami tworzą wyrażenia przyimkowe. Przyimki nie występują samodzielnie.

Przyimki z innymi wyrazami piszemy oddzielnie.

Przyimki dzielą się na dwie grupy:

  • przyimki proste, np.: na, o, w, z, za, ku, do, bez, pod, przed, nad, dla, między, przez, po itp.;
  • przyimki złożone (związek dwóch przyimków prostych), np.: poprzez, pomiędzy, ponad, wśród, obok, około, oprócz, pomimo itp.

  • Przyimki określają związki czasowe, np. o ósmej, po spotkaniu, przed śniadaniem.
  • Przyimki określają związki celowe, np. iść po prezent.
  • Przyimki określają związki przestrzenne – gdzie jakaś osoba lub przedmiot w danym momencie się znajdują, np. nad samochodem, za samochodem, przed samochodem, pod samochodem, obok samochodu, w samochodzie, na samochodzie, za samochodem.

Przyimki przestrzenne używane z narzędnikiem i miejscownikiem

Przyimki przed, za, nad wymagają rzeczownika w narzędniku. Przyimki w, na, przy wymagają rzeczownika w miejscowniku.

przed, za, nad + narzędnik (kim? czym?)

r. męskiprzed + -emprzed pokojem
r. żeńskiza + -ąza kanapą
r. męskinad + -emnad biurkiem

w, na, przy + miejscownik (o kim? o czym?)

r. męskiw + -uw pokoju
r. żeńskina + -ena kanapie
r. męskiprzy + -uprzy biurku

Przyimki w i do używane z narzędnikiem i dopełniaczem

Przyimek w wymaga rzeczownika w narzędniku. Przyimek do wymaga rzeczownika w dopełniaczu.

w + narzędnik (kim? czym?)

Jestem w Krakowie.
Mieszkam w Warszawie.
Jestem w Polsce.

do + dopełniacz (kogo? czego?)

Jadę do Krakowa.
Idę do Warszawy.
Jadę do Polski.

Wyrażenia przyimkowe

Wyrażenie przyimkowe to związek przyimka z:

  • rzeczownikiem, np. w szkole, do pracy, o tobie;
  • przymiotnikiem, np. za mała, z młodym, o starym;
  • liczebnikiem, np. po trzecie, dla dwojga, do stu;
  • zaimkiem, np. przy nim, bez niego, z wami;
  • przysłówkiem, np. od zaraz, na pewno, na zawsze.

Wyrażenie przyimkowe piszemy oddzielnie, np. do kolegi, do pracy, na plaży, przez miasto, u was, po lekcjach, z restauracji.

Wyrażenia przyimkowe z rzeczownikiem

Wyrażenie przyimkowe składa się z przyimka i rzeczownika w określonym przypadku. Przyimek kieruje formami przypadkowymi rzeczownika, np.:

Idę do + dopełniacz (do kogo?)Idę do fryzjera.
Idę do + biernik (dokąd?)Idę do kina.
Idę na + biernik (dokąd?)Idę na parking.
Idę na + biernik (co?)Idę na spacer.
Idę w + biernik (dokąd?)Idę w góry.
Idę nad + biernik (dokąd?)Idę nad jezioro.
Jestem u + biernik (kogo?)Jestem u brata.
Jestem w + miejscownik (gdzie?)Jestem w kinie.
Jestem na + miejscownik (gdzie?)Jestem na parkingu.
Jestem na + miejscownik (czym?)Jestem na spacerze.
Jestem w + miejscownik (gdzie?)Jestem w górach.
Jestem nad + narzędnik (gdzie?)Jestem nad jeziorem.

Wyrażenia przyimkowe z czym i bez czego

Przyimek z wymaga rzeczownika w narzędniku. Przyimek bez wymaga rzeczownika w dopełniaczu.

z + narzędnik (kim? czym?)

Piję kawę z mlekiem.
Proszę pierogi z mięsem.
Pijemy herbatę z cytryną.

bez + dopełniacz (kogo? czego?)

Piję kawę bez mleka.
Proszę pierogi bez mięsa.
Pijemy herbatę bez cytryny.

Wyrażenia przyimkowe w dopełniaczu

  • Proszę kotlet schabowy bez ziemniaków.
  • Lubię kawę bez cukru.
  • Kiedyś pojadę do Gdańska.
  • Do Krakowa przyjeżdża dużo turystów.

Przyimki o, do, od...do wymagają liczebnika porządkowego w dopełniaczu, np. Przedstawienie zaczyna się o siedemnastej. Sklep jest otwarty do osiemnastej. Filip pracuje od ósmej do szesnastej.

Wyrażenia przyimkowe w narzędniku

Przyimki z, za, pod, nad, przed, między wymagają rzeczownika w narzędniku, np.:

  • Na urlop pojadę z córką.
  • Za parkiem jest szkoła.
  • Zeszyt leży pod książką.
  • Spędzamy wakacje nad morzem.
  • Zostawił rower przed hotelem.
  • Stoję między biurkiem i oknem.

Konstrukcje przyimka między z liczebnikiem porządkowym wymagają narzędnika, np. Spotykam się z Filipem między dziewiątą i dziesiątą. Przyjdę do ciebie między drugą i trzecią. Beata ma wolny termin w poniedziałek między jedenastą i dwunastą.

Wyrażenia przyimkowe w miejscowniku

Wyrażenia przyimkowe w miejscowniku opisują miejsce akcji. Przyimki w, na, przy wymagają rzeczownika w miejscowniku, np.:

  • To jest mój pierwszy dzień w pracy.
  • Teraz jesteśmy na plaży.
  • Przy biurku znajduje się fotel.
Επιστροφή στην αρχή